11 listopada – Święto Niepodległości
„Wolność nie jest dana raz na zawsze”
Kiedy dzisiaj wspominamy 11 listopada 1918 roku, myślimy o ludziach, którzy przed ponad stu laty doczekali się wolnej Polski. O pokoleniach, które nie znały wolności, które rodziły się, dorastały i umierały w kraju, którego nie było na mapach Europy. O tych, którzy przechowywali polską mowę, wiarę, tradycję i nadzieję. O tych, którzy wierzyli, że jeszcze kiedyś będzie można powiedzieć: to jest nasza Ojczyzna, to jest nasza Polska.
I dzisiaj, kiedy stoimy w kościele, kiedy śpiewamy pieśni patriotyczne, kiedy widzimy biało-czerwone flagi, warto na chwilę zatrzymać się i pomyśleć: co właściwie oznacza dla mnie wolna Polska? Czy to tylko historia, którą znamy ze szkoły? Czy tylko uroczystość, podczas której wywieszamy flagę i przypominamy sobie o bohaterach?
Bo wolność nie jest czymś, co otrzymuje się raz na zawsze. Można ją odzyskać, można ją wywalczyć, można ją zapisać w konstytucji, ale można ją również zmarnować.
I właśnie o tym chciałbym dzisiaj porozmawiać.
Pomyślmy, ile kosztowała nasza wolność. Ile matek czekało na synów, którzy nigdy nie wrócili. Ile żon zostało wdowami. Ile dzieci dorastało bez ojców. Ile ludzkich marzeń zostało przerwanych przez wojny, powstania, więzienia i zsyłki. Dla wielu ludzi Polska nie była pięknym słowem wypowiadanym podczas uroczystości. Była tęsknotą, za którą płacili cierpieniem, a czasem własnym życiem.
Oni nie walczyli o wygodę. Nie walczyli o to, żeby ich potomkowie mieli tylko lepsze samochody, większe domy i więcej pieniędzy. Walczyli o coś znacznie większego. O prawo do życia we własnym kraju, do modlitwy, do mówienia po polsku, do wychowywania dzieci w swojej wierze i tradycji.
I dzisiaj trzeba postawić sobie pytanie: czy my potrafimy docenić to, co otrzymaliśmy?
Bo czasami mam wrażenie, że wolność traktujemy jak coś oczywistego. Tak jak powietrze, którym oddychamy. Dopiero kiedy zaczyna go brakować, człowiek rozumie, jak wielką miało wartość.
Ale jest jeszcze jedna rzecz, o której nie możemy zapominać. Nie możemy być bierni wobec tego, co dzieje się z naszą Ojczyzną.
Czasami wydaje nam się, że skoro mamy wolną Polskę, skoro nie ma już zaborców, skoro nie musimy walczyć z bronią w ręku, to najważniejsze zadanie zostało wykonane. Że wystarczy wspominać historię, zapalać znicze, wywieszać flagi i śpiewać patriotyczne pieśni.
Ale czy rzeczywiście wystarczy?
Wolność jest zadaniem każdego pokolenia. Nasi przodkowie walczyli o to, żeby Polska odzyskała niepodległość. Naszym zadaniem jest troszczyć się o to, żeby tej niepodległości nie utracić. Żebyśmy nie stali się obojętni na sprawy Ojczyzny, na jej przyszłość, na wartości, które przez pokolenia budowały naszą narodową tożsamość.
I ta walka dzisiaj wygląda inaczej. Nie potrzebujemy karabinów ani barykad. Potrzebujemy ludzi odważnych, uczciwych, odpowiedzialnych. Potrzebujemy ludzi, którzy nie boją się zabierać głosu, kiedy dzieje się coś złego. Którzy nie zgadzają się na kłamstwo, niesprawiedliwość i krzywdę. Którzy interesują się tym, co dzieje się w ich kraju, uczestniczą w życiu społecznym i nie uważają, że sprawy Ojczyzny ich nie dotyczą.
Bo nie można kochać Polski tylko od święta. Nie można być patriotą wyłącznie 11 listopada.
Nie możemy wszystkiego zostawiać innym, mówiąc: niech oni się martwią, niech oni decydują, niech oni troszczą się o przyszłość naszego kraju. Ojczyzna nie jest własnością jednej grupy ludzi. Jest wspólnym dobrem i wspólną odpowiedzialnością.
Ale wolność to nie jest tylko prawo do tego, żeby robić, co się chce. Wolność wiąże się z odpowiedzialnością. Człowiek wolny powinien umieć panować nad sobą, nad swoimi słowami, emocjami i pragnieniami. Powinien wiedzieć, że jego wolność kończy się tam, gdzie zaczyna się krzywda drugiego człowieka.
I tutaj dochodzimy do sprawy bardzo ważnej, szczególnie dzisiaj.
Popatrzmy na naszą Ojczyznę. Nie trzeba daleko szukać, żeby zobaczyć, jak bardzo jesteśmy podzieleni. Jak łatwo przychodzi nam osądzanie drugiego człowieka. Jak szybko potrafimy nazwać kogoś wrogiem tylko dlatego, że inaczej myśli, inaczej ocenia rzeczywistość, ma inne poglądy czy inne spojrzenie na sprawy publiczne.
Wystarczy włączyć telewizor, zajrzeć do internetu, posłuchać niektórych rozmów. Ile tam gniewu, wzajemnych oskarżeń, pogardy. Czasami można odnieść wrażenie, że nie potrafimy już ze sobą rozmawiać. Potrafimy za to bardzo dobrze się kłócić.
I nie chodzi o to, żeby wszyscy myśleli tak samo. Nie chodzi o to, żebyśmy mieli identyczne poglądy. Różnimy się i mamy do tego prawo. Ale czy naprawdę musimy się przez to nienawidzić?
Czy człowiek, który ma inne zdanie, przestaje być moim rodakiem? Czy przestaje być moim bratem? Czy wolno mi go poniżać, obrażać, odbierać mu godność?
Przecież wszyscy żyjemy w jednym domu. Ten dom nazywa się Polska.
Można mieć różne pomysły na to, jak go urządzić. Można się spierać o jego przyszłość, można krytykować tych, którzy nim kierują. Ale jeśli mieszkańcy tego domu zaczną się wzajemnie nienawidzić, jeśli każdy będzie chciał tylko udowodnić swoją rację, to w końcu wszyscy na tym stracimy.
I może właśnie dzisiaj trzeba sobie przypomnieć, że największe zagrożenie dla Ojczyzny nie zawsze musi przychodzić z zewnątrz. Czasami zaczyna się znacznie bliżej – w ludzkim sercu. W pogardzie, egoizmie, nieuczciwości i braku szacunku dla drugiego człowieka.
Nie trzeba być historykiem, żeby wiedzieć, że Polacy wiele razy potrafili jednoczyć się w chwilach największej próby. Potrafili odkładać na bok własne interesy, ambicje i spory, kiedy chodziło o ratowanie Ojczyzny.
A dzisiaj? Czy naprawdę potrzebujemy kolejnego zagrożenia, kolejnego dramatu, kolejnego trudnego doświadczenia, żeby zrozumieć, że jesteśmy sobie nawzajem potrzebni?
I tutaj chciałbym powiedzieć coś jeszcze. Patriotyzm nie zaczyna się od wielkich słów. Nie zaczyna się tylko podczas uroczystości, przy pomniku, z flagą w ręku. Patriotyzm zaczyna się znacznie bliżej. Zaczyna się w twoim domu.
W tym, jak rozmawiasz z żoną, mężem, dziećmi i rodzicami. W tym, czy uczysz swoje dzieci szacunku do ludzi, którzy myślą inaczej. W tym, czy uczciwie wykonujesz swoją pracę, czy nie oszukujesz, czy nie wykorzystujesz drugiego człowieka. W tym, czy potrafisz zainteresować się losem sąsiada, który potrzebuje pomocy.
Można pięknie mówić o miłości do Ojczyzny, a jednocześnie krzywdzić ludzi, którzy żyją obok nas. Można wywiesić flagę na domu, a w codziennym życiu nie mieć szacunku dla drugiego człowieka.
Dlatego dzisiaj warto zadać sobie pytanie: czy moje codzienne życie jest świadectwem miłości do Polski?
Bo Ojczyzna to nie tylko terytorium, granice, urzędy i symbole. Ojczyzna to przede wszystkim ludzie. To nasze rodziny, sąsiedzi, wspólnoty, miejscowości. To ci, z którymi dzielimy codzienność. To także ci, z którymi nie zawsze się zgadzamy.
I może właśnie od tego trzeba zacząć naprawianie naszej Ojczyzny. Nie od oczekiwania, że wszyscy inni się zmienią. Ale od siebie.
Jest takie zdanie, które wypowiedział prezydent Stanów Zjednoczonych John F. Kennedy podczas swojego przemówienia inauguracyjnego w 1961 roku. Powiedział wtedy:
„Nie pytaj, co twój kraj może zrobić dla ciebie – pytaj, co ty możesz zrobić dla swojego kraju”.
Myślę, że to zdanie powinno dzisiaj mocno wybrzmieć również w naszych sercach. Bo my często pytamy: co Polska może mi dać? Czy będzie mi się dobrze żyło? Czy będę miał pracę, pieniądze, bezpieczeństwo? I oczywiście, mamy prawo tego oczekiwać. Ale może zbyt rzadko zadajemy sobie drugie pytanie: co ja daję mojej Ojczyźnie? Co robię dla Polski? Czy jestem człowiekiem, który buduje, czy może takim, który tylko wymaga i narzeka?
Nie pytaj dzisiaj tylko, co Polska może dać tobie. Zapytaj, co ty możesz dać Polsce. Nie musisz być bohaterem na polu bitwy. Możesz być człowiekiem uczciwym, odpowiedzialnym, który nie sieje nienawiści, nie poniża drugiego człowieka, dobrze wychowuje swoje dzieci i przekazuje im wiarę, język, historię oraz szacunek do Ojczyzny.
Bo Ojczyzna nie potrzebuje wyłącznie ludzi, którzy będą od niej wiele wymagać. Potrzebuje ludzi, którzy będą gotowi coś od siebie jej ofiarować.
To są rzeczy, które może zrobić każdy z nas.
Drodzy Bracia i Siostry!
Jako ludzie wierzący nie możemy zapominać, że miłość do Ojczyzny jest również zobowiązaniem przed Bogiem. Święty Paweł w Pierwszym Liście do Tymoteusza pisze:
„Zalecam więc przede wszystkim, by prośby, modlitwy, wspólne błagania, dziękczynienia odprawiane były za wszystkich ludzi: za królów i za wszystkich sprawujących władzę, abyśmy mogli prowadzić życie ciche i spokojne z całą pobożnością i godnością” (1 Tm 2, 1-2).
Święty Paweł zachęca nas do modlitwy za sprawujących władzę. Ale zauważmy: modlitwa za rządzących nie oznacza bezkrytycznego przyjmowania każdej ich decyzji. Nie oznacza milczenia wobec błędów, niesprawiedliwości czy działań, które budzą uzasadniony niepokój.
Chrześcijanin nie ma obowiązku zgadzać się na wszystko. Ma natomiast obowiązek troszczyć się o prawdę, dobro i sprawiedliwość. Ma prawo, a czasami wręcz obowiązek, upominać się o wartości ważne dla Ojczyzny. Może krytykować władzę, może domagać się odpowiedzialności i rozliczania podejmowanych decyzji.
Ale nawet wtedy nie może zapominać o kulturze, szacunku i prawdzie. Nie może pozwolić, żeby troska o Polskę zamieniła się w nienawiść do drugiego człowieka.
Modlimy się za tych, którzy sprawują władzę, ale modlitwa nie zwalnia ich z odpowiedzialności. Nie zwalnia również nas z obowiązku patrzenia władzy na ręce, upominania się o prawdę, sprawiedliwość i dobro Ojczyzny.
Modlimy się, aby ci, którym powierzono odpowiedzialność za Polskę, pamiętali, że nie rządzą dla siebie, ale dla narodu.
Prośmy Boga, aby nie zabrakło nam mądrości, odpowiedzialności i wzajemnego szacunku.
I prośmy również o to, abyśmy nigdy nie zmarnowali daru wolności.
Bo można odzyskać niepodległość, a nie umieć żyć jak ludzie wolni. Można mieć własne państwo, a nie mieć w sercu miłości do drugiego człowieka.
Nasi przodkowie zostawili nam Polskę odzyskaną za cenę własnego cierpienia. Naszym obowiązkiem jest nie zmarnować tego daru. Nie wystarczy być dumnym z tego, że jesteśmy Polakami. Trzeba jeszcze każdego dnia udowadniać, że jesteśmy odpowiedzialni za Polskę.
Nie wystarczy odziedziczyć wolną Ojczyznę. Trzeba jeszcze okazać się godnym tego dziedzictwa.
Amen.
